Teken en de ziekte van Lyme

Teken zuigen bloed bij dieren en mensen. Op zich zou dat nog niet zo erg zijn, maar ze kunnen daarbij gevaarlijke ziekten overbrengen, zoals de ziekte van Lyme. Het aantal ziektegevallen stijgt de laatste jaren sterk. Een goede reden voor een buitensporter die toch behoort to een groep met een hoger risico om zich daar eens wat nader in te verdiepen.

Teken leven als een uitwendige parasiet van het bloed van hun gastheer. De teek die we in Nederland meest aantreffen is de schapenteek (Ixodes ricinus). Deze kan als gastheer voorkomen op zoogdieren, vogels en reptielen.

De levenscyclus van de teek duurt 2-3 jaar. De volwassen vrouwtjes leggen ca 200 eieren. Hieruit komen de larven, deze vervellen tot nimfen en na nog een vervelling ontstaan de volwassen teken.

De larven leven voornamelijk in de strooisellaag op de bodem, de nimfen en volwassen dieren klimmen in grashalemen en andere planten omhoog om daar op hun gastheer te wachten (dat van die eikenbomen is niet waar). Hongerige teken reageren op onder andere warmte licht, kooldioxide en luchtstromen en stappen in het voorbijgaan van een gastheer over.

Nadat de teek op zijn gastheer is terechtgekomen doorboort hij binnen enkele uren tot een dag de huid van de gastheer. Daarbij wordt speeksel van de teek in de huid gespoten, Het bevat een verdovende stof, waar door het doorboren eigenlijk niet opvalt. Verder ontstaat er een zwelling onder de huid, waarin zich bloed van de gastheer ophoopt. Ook zit er een antistollingsstof in die het bleod dun houdt. Het bloed loopt van de gastheer naar de teek die daarbij tot 20x zo zwaar kan worden.

Een teek die de ziekte van Lyme (bacteriën van de soort Borrelia burgdorferi)) bij zich draagt (ongeveer 20% van de teken in Nederland) , draagt de ziekte over het algemeen niet over in de eerste 24 uur van de aanhechting aan de gastheer. Dit is dus de periode dat je teek nog kunt verwijderen met een laag risico op besmetting.

Vaak (maar niet altijd! in ca 60% van de gevallen) ontstaat bij de besmetting met Lyme in de huid om de geïnfecteerde plaats na ongeveer 30 dagen een ronde uitdijende rode ring (geen betrouwbaar criterium).

Het stellen van de diganose Lyme disease is lastig omdat de symptomen weinig specifiek en heel variabel zijn. Veel huisartsen zijn er weinig mee bekend. Het is juist wel belangrijk dat zo spoedig mogelijk een antibioticakuur wordt gegeven, omdat na langere tijd allerlei (ernstige) chronische verschijnselen kunnen optreden die moeilijk of niet te bestrijden zijn.

Ook kunnen teken nog een aantal andere ziekten overbrengen zoals bijvoorbeeld Tekenencephalitis (TBE of FSME), vaak via ongepasteuriseerde (geiten)melk en rauwmelkse producten. Deze ziekte in teken komt voor in Centraal Europa (in Zuid-Duitsland, Oostenrijk, oosten van Frankrijk, Zwitserland, Zweden, Finland, Noorwegen, Kroatië, Slovenië en Hongarije). Ziekte kan in een kleine percentage van de zieken dodelijk aflopen. Hier kan je wel tegen ingeënt worden trouwens.

Voorkomen tekenbeten:

- draag bedekkende kleding, lange mouwen en pijpen, sokken over de broek, lichtgekleurde kleren (waar teken beter op te zien zijn), blijf op de paden (tja), kleding impregneren met permethrine, huid behandelen met 30-50% DEET (kinderen max. 20%). Geen enkele maatregel helpt voor 100%!

Zo vroeg mogelijk erbij zijn:

- controleer het hele lichaam na het bezoek van risicogebieden (in Nederland duinen, bossen, weilanden, soms zelfs plantsoenen en eigen tuin). Kijk vooral op plekken waar de huid dun, of warm en vochtig is, zoals in liezen, knieholten, oksels en op de buik.

- Verwijder teken binnen 24 uur. Kan met gewone pincet, een speciale tekenpincet of een tekenlepel. Teek dicht bij de huid vastpakken. Trek de teek voorzichtig, evt. met een licht draaiende beweging uit de huid. Bij te hard knijpen kan de maaginhoud van de teek met de bacteriën leeggeknepen kunnen worden. Niet verdoven met alcohol ! dan kan nl. ook de maaginhoud van de teek teruglopen. Na het verwijderen van de teek de huid wel ontsmetten.

- huid bij beet in de gaten houden en letten op evt. ziekteverschijnselen (datum beet opschrijven).

Willie van Emmerik, mrt 2008

Bronnen:

van Genderen, H., 2007, Natura, nr 6, pp. 180-183.

http://www.rivm.nl/ziekdoordier/zoon_op_rij/Lyme.jsp http://www.rivm.nl/ziekdoordier/zoon_op_rij/tekenencefalitis.jsp http://www.rivm.nl/ziekdoordier/Images/teken%20ggd_tcm80-29206.pdf

http://nl.wikipedia.org/wiki/Teek